Linux disk yönetimini sağlayan temel komutları her Linux kullanıcısının bilmesi gerekir

Bir Linux sistemi kullanıyorsanız, grafik masaüstü dağıtımların sağladığı görsel kolaylıkların yanında, Linux komut satırı üzerinden de sistem bileşenlerini izlemeyi ve yönetmeyi bilmeniz gerekir. Linux komut satırı, shell ve terminal kullanımına ilişkin bilgileri önceki yazılarımızdan bulabilirsiniz. Linux derslerine Linux disk yönetimi konusu ile devam ediyoruz.

Önceki yazılara bu yazının sağ tarafında bulunan alandan (mobil kullanıcılar için en alttaki alandan) erişilebilir.

Disk Alanını İzleme

Bir Linux sistem yöneticisi için önemli görevlerden biri de sistemdeki disk kullanımını takip etmektir. Basit bir Linux masaüstü ya da büyük bir Linux sunucusu çalıştırıyorsanız, uygulamalarınız için ne kadar alana ihtiyacınız olduğunu bilmeniz gerekir.

Bazı komut satırı komutları Linux sistemindeki medya ortamını (sabit disk, flash disk gibi) yönetmenize yardımcı olur. Linux disk yönetimi için gereken bu temel komutları ve kullanımını inceleyelim.

“Mounting” kavramı ve diskleri bağlama

Daha önce de anlattığımız gibi, Linux dosya sistemi tüm ortam disklerini tek bir sanal dizinde birleştirir. Sisteme yeni bağlanan bir ortam diskini kullanabilmek için onu sanal dizine bağlamamız gerekir. Bu bağlama olayına “mounting” denir.

Pek çok yerde karşınıza “diski mount etmek” ya da “diski monte etmek” gibi kullanımlar görebilirsiniz. Biz yazımızda mümkün olduğu kadar “mount” olayını “diski bağlamak” olarak kullanacağız.

Günümüzde grafiksel dağıtımların çoğu sabit ya da taşınabilir diskleri otomatik olarak sisteme bağlama kabiliyetindedir. Ancak böyle bir kabiliyeti olmayan bir sistem kullanıyorsanız ya da kullanıcıların bu tür diskleri otomatik kullanması istenmediğinden kısıtlamaya uğramış bir sistem varsa, diskleri bağlama ve çıkarma işlemini elle yapmak zorundasınız. Bazen hata kaynaklı otomatik bağlama işlemi gerçekleşmemiş de olabilir ya da bağlama noktalarının elle değiştirilmesi de gerekebilir.

mount komutu

İsminden anlaşılacağı üzere, diskleri sisteme bağlamak için kullanacağımız komutun adı: mount.

mount komutu, direkt kullanımında sisteme bağlı ortam aygıtlarını listeler.

mount komutu yalnız kullanıldığında sistemdeki aygıtları gösterir

mount komutu bize başlıca dört bilgi verir:

  • Medya aygıtının dosya adı ve yolu
  • Medya aygıtının sanal dizindeki bağlanma noktası
  • Dosya sistemi tipi
  • Aygıtın erişim durumu

Yukarıdaki ekran görüntüsündeki son satırda yer alan bilgi (/dev/sdb1 ile başlayan), bilgisayarıma taktığım “UDISK” adlı bir USB diskin otomatik olarak sisteme bağlandığını gösteriyor.

USB disk hakkında edindiğimiz bilgi

Bu bilgilerden /dev/sdb1 cihazın dosya yolu ve /media/taylan/UDISK ise cihazın bağlanma noktasıdır. Dosya sistemi tipinin “vfat” olduğunu (yani Microsoft Windows kullanan bir bilgisayar tarafından formatlanmış) ve cihazın dosya yolu /media klasörüne bağlandığından şu an erişilebilir olduğunu da anlıyoruz.

Otomatik bağlanmamış bir medya aygıtını sisteme bağlamak için root kullanıcısı olarak giriş yapmış olmanız ya da “sudo” komutunu “mount” komutuyla birlikte kullanmanız gerekir. “sudo” komutu sonrasında sizden şifre istenecektir.

Bir medya ortamını bağlarken kullanacağımız “mount” komutunun basit kullanımı şöyledir:

“dosya sistemi tipi” parametresi diskin hangi biçimde formatlandığını belirtir. Linux oldukça fazla türde dosya sistemi tipini otomatik olarak tanır. Ancak diskleri bir Windows cihazıyla da paylaşacaksanız vfat ya da ntfs biçimlerinden birini belirtmeniz faydalı olabilir.  Çoğu USB disk vfat biçimindedir, Windows XP sonrası Windows sürümlerinde ise diskler genelde ntfs biçimindedir.

O halde elimizdeki Windows tarafından vfat biçiminde formatlanmış ve /dev/sdb1 konumundaki USB diski /media klasörü altında oluşturacağımız istediğimiz klasöre şu şekilde bağlayabiliriz:

Önce “USB_diskim” adlı bir klasör oluşturup bu klasöre /dev/sdb1 konumundaki USB diski bağlamış olduk. ls komutu ile de klasörün içeriğini kontrol ettik.

mount” komutuyla birlikte kullanılabilecek pek çok parametre var. Bunları görmek için “help” parametresini kullanabilirsiniz;

Özellikle “-o” (options) parametresiyle yapılabilecek onlarca farklı özellik var. Bunlardan en önemlilerinden biri, ISO formatındaki bir disk imajının sisteme bağlanabilmesi. ISO formatındaki bir diski bağlamak için;

komutu kullanılabilir.

Ayrıca -o parametresi ile bağlanacak bir diski salt okunur hale getirebilir ya da kullanıcı izinlerini ayarlayabilirsiniz. Detaylı bilgiler için komutun man sayfasına bakmanız faydalı olacaktır.

Şimdi bağladığımız bir diski sistemden ayıralım.

umount komutu

Bir ortam aygıtını bilgisayarınızdan çekip çıkarmadan önce onu sistemden ayırmalısınız. Çünkü sistem hala diski bağlantı noktasında zannederek işlem yapmaya çalışabilir.

Sistemden bir aygıtı ayırmak için umount komutu kullanılır. Kullanımı şu şekildedir;

Yukarıdaki örnekte “USB_diskim” klasörüne bağladığımız cihazı aşağıdaki iki şekilde sistemden ayırabiliriz.

ya da

Disk alanını görüntüleme: df komutu

df komutu disklerin kullanım durumlarını gösterir

Sisteme bağlı disklerde ne kadar alanın kullanılabilir olduğunu görüntülemek için df komutu kullanılır.

Buradaki bilgiler sırasıyla; disk boyutu, kullanılan alan, boş alan, kullanım yüzdesi ve bağlanma noktasını gösterir. Disk boyut bilgileri Kbyte cinsinden gösterilmektedir. Disk boyutlarını daha okunaklı hale getirmek için “-h” (human readable) parametresini kullanabiliriz;

-h parametresi boyutları daha anlaşılır şekilde gösterir

Burada G gigabyte, M megabyte’ı temsil etmektedir.

Sadece belirli bir diskin alanını kontrol etmek için (örneğin /dev/sdb1);

komutu verilebilir.  Daha detayı bilgiler için man sayfası ya da “help” parametresine başvurabilirsiniz.

Dosyaların kapladığı alanı görmek: du komutu

df komutuyla diskte ne kadar alan kaldığını görebiliyoruz. Peki hangi dosya ne kadar alan kaplıyor? Bu sorunun cevabını du komutu ile alabiliyoruz. du komutu direkt kullanımda oturumun bulunduğu klasördeki bilgileri listeler:

du komutu dosya ve klasör boyutlarını görmemizi sağlar

yazilar” klasöründeki alt klasörlerin boyutlarını gösterdi. Tüm dosyaları görüntülemek için “-a” parametresini ekliyoruz;

-a parametresi klasör ve dosya boyutlarını birlikte gösterir

Dosya boyutlarını daha okunaklı görmek için “-h” parametresini (human readable) ekleyebiliriz. Parametreleri birlikte kullanırken “-ah” şeklinde kullanabiliriz;

dosyaların boyutlarını daha anlaşılır hale getirmek için -h parametresi ekledik

du komutuyla birlikte pek çok parametre kullanarak sorgular istenildiği gibi kişiselleştirilebilir.

Linux disk yönetimi konusunda bilinmesi gereken temel komutlar bunlar. Ancak disk yönetimine yardımcı olabilecek bazı komutları da bilmek işimizi kolaylıkla yapmamıza yardımcı olacaktır.

Bu kapsamda, sonraki yazımızda dosyaları boyutlarına göre sıralama ve dosya içeriklerinde yer alan verileri sıralama konusuna değineceğiz.

BİR CEVAP BIRAK