Linux dağıtımı nedir? En iyi Linux dağıtımları hangileridir?

Bir önceki yazımızda Linux’un nasıl ortaya çıktığı, çekirdeğinin (Kernel), içerdiği GNU araçlarının ve GNOME, Unity gibi masaüstü ortamlarının ne işe yaradığını anlattık ve Linux’un dört ana bileşeninin bir araya gelerek Linux sistemini oluşturduğunu izah etmeye çalıştık. Linux ile ilgili yazımıza, Linux dağıtımları, dağıtım sayısının neden bu kadar fazla olduğu ve LiveCD özelliği ile devam edeceğiz. En iyi Linux dağıtımları da yazımızda yer alacak.

Linux Dağıtımları Nedir?

Bir Linux sisteminin oluşabilmesi için dört ana bileşenin bir araya gelmesi gerektiğinden bahsettik. Peki bunları bir Linux sistemi oluşturmak için nasıl bir araya getireceğiz?

Şanslıyız ki özgür yazılım severler bu ana bileşenleri birbirleriyle uyumlu şekilde bir araya getirerek Linux dağıtımlarını ortaya çıkarmışlar. Hem de -inanmak zor gibi- yüzlerce dağıtım.

Tüm bileşenleri içeren Linux sistem paketine dağıtım (distribution) denir. Kullandığınız bilgisayarın gereksinimlerine göre pek çok farklı Linux dağıtımı bulabilirsiniz.

Dağıtımların çoğu, iş kullanıcıları, sunucu gereksinimleri, multimedya meraklıları, yazılım geliştiricileri veya ortalama ev kullanıcıları gibi belirli bir kullanıcı grubunu hedef alarak geliştirilmiştir.

Yüzlerce Linux dağıtımının zaman diyagramı oldukça ilginç

Her özelleştirilmiş dağıtım, multimedya meraklıları için ses ve video düzenleme yazılımı veya yazılım geliştiricileri için derleyiciler ve entegre geliştirme ortamları (IDE’ler) gibi özel işlevleri sağlamak için gerekli yazılım paketlerini içermektedir.

Daha spesifik bir örnek vermek gerekirse, ağ güvenliği, adli bilişim ve penetrasyon testleri ile ilgili yazılımlara ihtiyacı olan bir kullanıcı için en uygun dağıtım Kali Linux olabilir.  Ya da bir eğitimci tarafından kullanılacak sistem için Edubuntu yerinde bir tercih olacaktır.

Linux dağıtımları genelde üç kategoride incelenebilir.

  • Tam çekirdekli Linux dağıtımları
  • Özelleştirilmiş dağıtımlar
  • LiveCD test dağıtımları

Bu kategorilere bir göz atalım.

Çekirdek Linux Dağıtımları

Çekirdek Linux dağıtımı olarak sınıflandırdığımız dağıtımlar, bir çekirdek (kernel), bir veya daha fazla grafik masaüstü ortamı (GNOME, KDE gibi) ve çekirdek için önceden derlenmiş Linux uygulamalarını içerir.

Bu sınıfta yer alan popüler Linux dağıtımlarını aşağıda listeledik. Elbette yazının ilerleyen bölümlerinde en iyi Linux dağıtımları daha detaylı yer alacak.

Popüler ana Linux dağıtımları

Linux’un ilk zamanlarında, bir dağıtım birden fazla floppy disk içinde piyasaya çıkıyordu. İnternetten edinirken dosya grupları indirilip sonra da disketlere yazılıyordu. Bütün bir dağıtımı bir araya getirmek için 20 veya daha fazla disket kullanılabiliyordu. Floppy disklerin manyetik olarak bozulma eğilimlerini de hesaba katarsak oldukça yorucu ve zahmetli bir iş.

Günümüzde ise bilgisayarların sahip oldukları CD ve DVD oynatıcılar sayesinde CD ya da DVD içerisinde piyasaya sürülen Linux dağılımlarını edinip yüklemek oldukça kolay. Hatta USB diskler içerisinde dağıtılan Linux dağıtımları bile var. En güzel tarafı ise dağıtımların imajlarının (ISO gibi) kolayca indirilip uygun ortamlara kaydedilebilmesi.

Tüm bu kolaylıklar aslında Linux’un yaygınlaşmasına da neden olmuştur diyebiliriz.

Bir çekirdek dağıtımda farklı seçenekler olması Linux uzmanları için harika olmasına rağmen, yeni başlayan bir Linux kullanıcısı için bu bir kâbus haline gelebiliyor.

Çoğu dağıtım, yükleme işlemi sırasında hangi uygulamaların varsayılan olarak yükleneceğini, hangi donanımın bilgisayara bağlı olduğunu ve donanımın nasıl yapılandırılacağını belirlemek için bir dizi soru sorar.

Yeni başlayanlar genellikle bu soruları kafa karıştırıcı bulabiliyor. Çoğu zaman ya çok fazla sayıda programı gereksizce bilgisayarlarına yükleyebiliyor ya da gerekli bazı programları yüklemeyi atlayıp kendileri için problem teşkil eden bir sistemle karşılaşıyorlar.

İşte bu noktada yeni başlayanlar için bile Linux’u daha kolay kurup kullanmanın bir yolu var: Özelleştirilmiş Dağıtımlar.

Özelleştirilmiş Dağıtımlar

Çekirdek dediğimiz ana dağıtımların bir alt grubu olan bu özelleştirilmiş Linux Dağıtımları, genelde ana dağıtımlardan birine dayanır. Belirli bir kullanıcı grubu ya da amaç için tasarlanmışlardır.

Bu dağıtımlar, amaca göre özelleştirilmiş yazılımlar içermesinin yanında, yeni başlayan ya da tecrübesiz kullanıcılar için donanım aygıtlarını otomatik algılama ve yapılandırma gibi özelikler içerir.

Aşağıda bu tür dağıtımlara örnek bazı popüler Linux dağıtımlarını görebilirsiniz.

Özelleştirilmiş popüler bazı dağıtımlar

Yukarıda saydıklarımız özelleştirilmiş Linux dağıtımlarının sadece küçük bir örneği. Aslında yüzlerce Linux dağıtımı var. Uzmanlık alanınız ne olursa olsun muhtemelen kendiniz için bir Linux dağıtımı bulabilirsiniz.

Özel Linux dağıtımlarının birçoğu Debian tabanlıdır. Debian’la aynı kurulum dosyalarını kullanırlar, ancak Debian sistemindeki tüm dosyaların yalnızca gereken kısımlarını paketleyerek sunarlar.

Debian pek çok Linux dağıtımının tabanını oluşturmaktadır.

GNU/Linux işletim sistemleri açık kaynak yazılımlar olduğundan ve açık kaynak yazılımlar özgürce kullanılıp geliştirilebildiğinden, farklı amaçlar doğrultusunda ortaya yüzlerce dağıtım çıkmasına neden olmuştur.

Linux LiveCD’leri 

Bir Linux sistemini bilgisayarınıza yüklemeden nasıl bir şey olduğunu görmek isterseniz bu tür dağıtımları kullanabilirsiniz.

Modern bilgisayarlar, bilgisayarınızı sabit disk yerine bir CD/DVD ya da USB ile boot edebilir. Bu özellikten yararlanarak bir CD/DVD ya da USB içerisinde Linux sistemi içeren önyüklenebilir dağıtımlar oluşturulmuştur. Önyükleme çoğunlukla Linux sistem dosyalarının RAM’a yüklenmesi ile yapılır.

Bu tür dağıtımların bazıları dağıtımın tüm paketlerini içermeyebilir. Bazı dağıtımlar ise komple tüm paketleri içerdiği halde LiveCD halinde oluşturulurlar.

Bu özelliği kullanarak tüm sisteminizi değiştirmeden, sadece dağıtımı denemek amacıyla bilgisayarınızda kullanabilirsiniz.

Mint ile boot edilen bir bilgisayar. Live olarak Mint başlatılabiliyor.

Elbette boot edilebilir bir “Live” dağıtımın tek amacı dağıtımı denemenizi sağlamak olmayabilir.

Örneğin içerisinde birçok kurtarma yazılımı barındıran bir dağıtım ile çökmüş bir bilgisayarı boot ederek, hardisk içerisinde yer alan bilgiler işletim sistemini kurmadan kurtarılabilir. Ya da Kali Linux gibi bir dağıtım ile boot ettiğiniz bilgisayarda Kali’nin güvenlik araçlarını kullanıp, hiçbir şeyi değiştirmeden bilgisayarınızı -yeniden başlatarak- eski haline getirebilirsiniz.

Onlarca farklı amaçla bu tür dağıtımlar kullanılabilir. Üstelik çok hızlı bir şekilde çalışabilen USB diskler kullanarak oldukça çabuk işlem yapabilirsiniz.

Bu tür dağıtımların ilki Knoppix adlı Alman kaynaklı bir dağıtım. Ubuntu, Slax, Puppy Linux ve Kali Linux gibi onlarca dağıtımın boot edilebilir (bootable) Live sürümleri mevcut.

En iyi Linux dağıtımları

Linux’un dağıtım kavramını anlatmaya çalıştık ve neden bu kadar fazla dağıtım olduğunu izah edebildik sanırım.

Gelelim en popüler ya da en iyi Linux dağıtımlarına.

En iyi ya da en popüler kavramları göreceli kavramlardır. Siber güvenlikle uğraşan biri için Kali Linux oldukça iyi bir dağıtım olduğu halde bir eğitimci için bir anlam ifade etmeyen hatta oldukça kötü bir dağıtım olarak da görülebilir. Burada saymaya çalışacağımız dağıtımları, kullanım oranları ve yaygınlığına göre seçmeye çalıştık.

1. Ubuntu

Ubuntu, Unity masaüstü ortamı kullanan Debian tabanlı bir Linux dağıtımı. En popüler dağıtımlardan biri olan Ubuntu, her sürümünde kendini oldukça geliştirmekte.

Özellikle son sürümleri hem masaüstü ve dizüstü bilgisayarlar hem de tablet ve telefon gibi mobil cihazlar için optimize edilmiş. Zaten bir önceki yazımızda Unity’nin bu amaçla tasarlandığından bahsetmiştik.

Ubuntu masaüstünden bir görüntü

Ubuntu kullanan bir de akıllı telefon var: Ubuntu Touch.

Ubuntu kendi masaüstü ortamı olan Unity ile dağıtılmakta ama KDE ortamı kullanan Kubuntu, GNOME kullanan Ubuntu GNOME, Xfce kullanan Xubuntu ve eğitim amaçlı sürümü Edubuntu gibi birkaç farklı türevi de var. Bunları da Ubuntu içerisinde ele alabiliriz. Bu farklı türevler aslında Ubuntu’nun ne kadar güçlü ve fonksiyonel olduğunu da gösteriyor.

Ubuntu’nun masaüstü sürümünü 40 milyonun üzerinde kişi kullanıyor ve bu sayı hızla artıyor. Kullanıcı sayısının bu kadar fazla olması Ubuntu’yu en yaygın Linux dağıtımı yapıyor. Dolayısıyla en iyi Linux dağıtımları arasında zirvede yer alıyor.

Ubuntu kullanan akıllı telefon: Ubuntu Touch

Ubuntu bireysel ve kurumsal tüm kullanıcılara ücretsiz sunulmaktadır. Ancak teknik destek almak isteyen kuruluşlara ücretli destek vererek gelir sağlamaktadır.

Altı ayda bir yeni sürüm yayınlayan Ubuntu güncellik konusunda da oldukça başarılı.

Son olarak Ubuntu’nun “Zulu” dilinde “İnsanlık” anlamına geldiğini de ekleyelim.

https://www.ubuntu.com

2. Mint

Linux Mint güçlü ama aynı zamanda kolay kullanılabilen modern bir Linux dağıtımı. Ubuntu’ya dayanan bu dağıtım oldukça iyi bir yazılım yöneticisi ile geliyor.

Windows ve MacOS’tan sonra en popüler işletim sistemi olduğunu iddia eden dağıtımın gerçekten popüler olduğunu söyleyebiliriz. En iyi Linux dağıtımları listesinde kendine son zamanlarda yer bulsa da gelişimi oldukça hızlı.

Linux Mint masaüstü görüntüsü

Mint’i varsayılan masaüstü ortamı Cinnamon ya da MATE, KDE ve Xfce masaüstü ortamlarıyla kullanabilirsiniz. Deneyimli Linux kullanıcıları için Debian tabanlı bir türevi de mevcut.

https://www.linuxmint.com

3. Debian

Debian GNOME masaüstü ortamı ile gelen en eski ve köklü Linux dağıtımlarından biridir. İçerisinde 40bine yakın paket barındırır. Yukarıda da belirttiğimiz gibi Ubuntu da dahil özelleştirilmiş pek çok Linux dağıtımı Debian tabanlıdır.

GNOME masaüstü ortamı ile gelmesine rağmen diğer ortamların neredeyse tamamını destekler.

Debian’ın GNOME kullanan masaüstü ortamı

Debian’ın kendine özgü bir paket yönetimi vardır. “.deb” uzantılı uygulama paketlerinin yüklenmesi için çeşitli yöntemler sunar. Paket yönetim sitemlerinden APT, apt-get komutu ile de kullanılmaktadır ve bu komutu Debian tabanlı olduklarından pek çok Linux dağıtımında da görebilirsiniz.

Debian sürümleri isimlerini “Oyuncak Hikayesi” (Toy Story) adlı film karakterlerinden almaktadır. “Debian” adı ise Ian Murdock’ın kız arkadaşı (daha sonra eşi olmuştur) Deborah‘ın Deb‘i ve Ian‘ın ismi yan yana getirilerek oluşturulmuştur.

https://www.debian.org

4. OpenSUSE

OpenSUSE Projesi tarafından inşa edilmiş hem yeni başlayan hem de deneyimli Linux kullanıcılarına hitap eden bir dağıtımdır. OpenSUSE, kurulumu, paket yönetimini ve pek çok özelliği denetleyen oldukça kullanışlı YAST yönetim programı ile birlikte gelir.

KDE ya da GNOME masaüstü ortamları arasında tercih yapılmasını sağlayan dağıtım, diğer masaüstü ortamlarını da destekler. KDE’yi en iyi kullanan Linux dağıtımlarından biridir.

OpenSUSE KDE’yi oldukça iyi kullanıyor.

Ülkemizde pek yaygın olmasa da Avrupa’da oldukça yaygın olan bu dağıtım Almanya merkezlidir.

https://www.opensuse.org

5. Arch Linux

Arch Linux, deneyimli kullanıcılar düşünülerek tasarlanmış bir dağıtımdır. Tasarımı basitlik, sadelik ve kod doğruluğu üzerinedir. Buradaki basitliği yeni başlayan kullanıcılar için basit anlamında düşünmemek gerekiyor. Daha çok gerekli olmayan eklentilerin olmaması anlamında düşünmek gerek.

Paket oluşturma, değiştirme ve paylaşmayı kolaylaştıran “Pacman” adlı özel yapım bir paket yöneticisine sahiptir.

Arch tabanlı birçok Linux dağıtımı mevcuttur. Bunlardan Manjaro son dönemlerde oldukça popüler hale gelmektedir.

Arch Linux deneyimli kullanıcıları hedef alsa da oldukça kullanışlı

Arch Linux herhangi bir dağıtım tabanlı değildir, tamamen bağımsız geliştirilmiştir.

https://www.archlinux.org

6. Elementary OS

Ubuntu tabanlı bir başka Linux dağıtımıdır. Luna sürümümün yayımlanmasından sonra mükemmelleşmeye başlamıştır. Masaüstü ortamı olarak Pantheon’u kullanır. Pantheon oldukça şık ve güzel bir ortamdır.

Elementary OS’un şık masaüstü

İlk başlarda Ubuntu için tema ve uygulama sağlamak amaçlı başlayan proje kendi işletim sistemini ortaya çıkarmıştır. Son dönemlerde oldukça popüler hale gelmiştir.

7. Fedora

GNOME masaüstü kullanan ancak diğer ortamları da destekleyen bir dağıtımdır. Red Hat tarafından desteklenmektedir. Ev ve iş kullanıcılarını hedef almıştır.

Red Hat Enterprise Linux için bir test ortamı görevi de gören dağıtım, 2004 yılında sonlanan Red Hat Linux dağıtımının devamıdır diyebiliriz. Red Hat’ın paket yöneticisi RPM’i kullanır. Alta ayda bir yenilenen sürümleri ile güncellik konusunda başarılıdır.

Fedora’mım GNOME masaüstü ortamı

Red Hat Linux’un logosunda bulunan şapkaya atıfta bulunarak “Fedora” (İngilizce fötr şapka) adını almıştır.

Yukarıda da izah ettiğimiz gibi Fedora, güçlü bir ticari Linux dağıtımı olan Red Hat’ın ev ve iş kullanıcılarını hedef alan türevi gibidir.

https://getfedora.org

Daha onlarca popüler dağıtım var

Burada saydığımız Linux dağıtımlarından başka yüzlerce dağıtım var. Biz burada kendi araştırmalarımıza göre tespit ettiğimiz ve en iyi Linux dağıtımları olduğunu düşündüğümüz dağıtımlara yer verdik.

Ancak açıklamalarına yer vermediğimiz Manjaro, Zorin, Deepin, CentOS, Antergos, Solus ve PCLinuxOS gibi onlarca popüler Linux dağıtımı olduğunu da bilmenizi isteriz.

Linux ile ilgili yazılarımıza Linux komut satırı, Linux terminali ve Linux Shell konularıyla devam edeceğiz.

BİR CEVAP BIRAK